Naturalne
planowanie
rodziny

Jeżeli ktoś wybiera małżeństwo
i rodzinę jako jedną z głównych form dróg życiowych, to powinien starać się przeżywać
je jak najdoskonalej we wszystkich aspektach,
również w tak ważnej dziedzinie jak współżycie małżeńskie i rodzicielstwo.

Kwestia planowania rodziny staje w zasadzie przed każdą parą małżeńską i wiele z nich przeżywa w związku z tym rozterki i trudności. Tymczasem właściwe rozwiązanie znaleˇć można w wyniku dokładniejszego poznania naszej ludzkiej natury. Jeżeli wiemy, że w organizmie kobiety cyklicznie występują okresy płodności i niepłodności, to znaczy, że natura, która nigdy się nie myli, ma w tym zakresie coś do przekazania ludziom. Rozpoznanie przez kobietę tych okresów nie jest trudne. Służą temu naukowo opracowane i bardzo pewne metody rozpoznawania płodności (zwane też metodami naturalnego planowania rodziny - NPR), których stosowanie wzbogaca miłość małżeńską i zwiększa wzajemny szacunek oraz przyczynia się do trwałości małżeństwa. Metody naturalne zwane są czasami ekologicznymi, gdyż są zdrowe i ochraniają środowisko naturalne, w tym tak ważne, jak organizm kobiety.
Wielka godność człowieka, dotyczy zarówno jego duchowości jak i ciała, a więc także jego seksualności, zwłaszcza, że na tej drodze poczynają się ludzie, których życie jest święte i postawione najwyżej spośród wszystkich stworzeń świata.
Zalety naturalnego planowania rodziny NPR
Cykl miesiączkowy to cały zespół zjawisk związanych z płodnością kobiety, zachodzących w czasie od pierwszego dnia miesiączki do ostatniego dnia przed następną miesiączką. Cykl miesiączkowy nazywany jest również cyklem hormonalnym, ponieważ jest efektem działania hormonów podwzgórza, przysadki mózgowej i jajników. Zmiany zachodzące w przebiegu cyklu obejmują cały organizm kobiety łącznie z jej psychiką, ale w sposób szczególny uwidaczniają się w jej narządzie rodnym.

Rys. Schemat żeńskich narządów płciowych wewnętrznych

Najłatwiejszym do zaobserwowania objawem w cyklu jest krwawienie miesiączkowe, ale najważniejszym jest jajeczkowanie (owulacja), polegające na uwolnieniu komórki jajowej z jajnika. Owulacja dzieli cykl na dwie części: fazę przedowulacyjną (od miesiączki do owulacji) i poowulacyjną (od owulacji do końca cyklu). Faza przedowulacyjna, w czasie której podstawowa temperatura ciała kobiety utrzymuje się na niższym poziomie, ma zmienną długość (od jednego do kilku tygodni). Duże wahania długości tej fazy są przyczyną nieregularnych cykli. Czas trwania poowulacyjnej fazy wyższych temperatur jest względnie stały i wynosi w normalnym cyklu 12-16 dni. W okresie karmienia piersią i w premenopauzie może on być krótszy.
Za początek cyklu przyjmuje się pierwszy dzień miesiączki, czyli krwawienia spowodowanego faktem, że w poprzednim cyklu miała miejsce owulacja i nie doszło do poczęcia dziecka. Pod wpływem spadku poziomu hormonów jajnika (estrogenów i progesteronu) następuje złuszczenie rozbudowanej w poprzednim cyklu błony śluzowej macicy i wypłynięcie jej przez nisko położoną, miękką i rozwartą szyjkę macicy.
Po miesiączce, gdy trwa nadal czas ciszy hormonalnej, nisko położona szyjka macicy staje się twarda i zamknięta. Jeżeli równocześnie z szyjki macicy nie wypływa śluz ani nie ma żadnych innych objawów płodności, to można przyjąć, że jest to okres niepłodności przedowulacyjnej (względnej). W pochwie dzięki obecności pałeczek kwasu mlekowego panuje wtedy środowisko kwaśne (pH 3-4), w którym plemniki mogą przeżyć zaledwie pół godziny.
Po kilku (czasem więcej) dniach na skutek oddziaływania hormonów podwzgórza i przysadki mózgowej jajniki zaczynają wytwarzać estrogeny, hormony stymulujące dojrzewanie jajeczka, przygotowujące organizm kobiety do owulacji i ewentualnego poczęcia dziecka.
Pod wpływem rosnącego poziomu estrogenów:

w jajnikach następuje wzrost pęcherzyków Graafa i dojrzewanie zawartych w nich komórek jajowych błona śluzowa macicy odbudowuje się o szyjka macicy mięknie, rozwiera się i wraz z całą macicą unosi do gór krypty szyjki macicy produkują śluz (najpierw lepki i nieprzejrzysty, a potem rozciągliwy i przejrzysty) podstawowa temperatura ciała utrzymuje się na niższym poziomie

Trzy ostatnie symptomy, z wymienionych powyżej, kobieta może zaobserwować samodzielnie (szczegółowe informacje: NPR - Prowadzenie obserwacji). Jeżeli zauważy u siebie jakieś objawy płodności (objaw wnikliwej obserwacji, pojawienie się śluzu lub uniesienie, zmięknięcie czy rozwieranie szyjki macicy), powinna uznać, że skończył się okres niepłodności przedowulacyjnej a rozpoczął okres płodności.
Śluz estrogenozależny ma odczyn zasadowy (pH do 8). Jeśli w trakcie jego wydzielania dojdzie do współżycia, to plemniki mają szansę przeżyć w środowisku śluzu do dnia owulacji (nawet do 7 dni). Śluz szyjkowy ma zdolność odżywiania i selekcjonowania plemników, w śluzie zachodzi też ostatni etap ich dojrzewania. Dlatego zaburzenia wydzielania śluzu mogą powodować trudności z poczęciem. Dokładne prowadzenie obserwacji objawów płodności może pomóc małżonkom w określeniu czasu maksymalnej płodności i doczekaniu się upragnionego potomka (patrz: NPR - Planowanie poczęcia).
Faza przedowulacyjna, trwająca od początku cyklu do owulacji, ma zmienną długość. W jednym cyklu ma miejsce jedna owulacja, może być ona jednak poprzedzona kilkoma bezowocnymi próbami jajeczkowania. Skutkuje to wydłużeniem się przedowulacyjnej fazy cyklu, a więc i całego cyklu.
W czasie owulacji dojrzały pęcherzyk Graafa pęka i uwalnia do jamy brzusznej komórkę jajową. Jajowód, działający jak giętka rura odkurzacza, usiłuje odnaleˇć i wessać jajo, by dalej, dzięki swoim ruchom, transportować je w stronę macicy.
W jajniku na ściance pękniętego pęcherzyka tworzy się ciałko żółte, produkujące hormon progesteron, dzięki któremu:

blokowana jest możliwość następnej owulacji w tym cyklu błona śluzowa macicy ulega rozpulchnieniu śluz szyjkowy zmienia się na gorszy: traci przejrzystość i przestaje się rozciągać, staje się coraz bardziej lepki i w końcu zanika szyjka macicy twardnieje, zamyka się i wraz z całą macicą opuszcza do dołu o wzrasta podstawowa temperatura ciała kobiety (o 0,05 do kilku dziesiątych stopnia Celcjusza)

Po 3 lub 4 dniach podwyższonej temperatury po zmianie śluzu na gorszy rozpoczyna się okres niepłodności poowulacyjnej i trwa aż do miesiączki (patrz: NPR-Typowy cykl). Ze współżycia w tym okresie żadnej kobiecie na świecie nie udało się począć dziecka, ponieważ komórka jajowa jest wtedy już niezdolna do zapłodnienia. Dlatego okres niepłodności poowulacyjnej nazywany jest również okresem niepłodności bezwzględnej. Jeśli małżonkowie nie współżyli ze sobą w okresie płodności i nie doszło do poczęcia, to ciałko żółte funkcjonuje przez około 2 tygodnie i następnie zanika. Gdy spada poziom progesteronu: obniża się podstawowa temperatura ciała kobiety, złuszcza się rozrośnięta i rozpulchniona błona śluzowa macicy, rozpoczyna się miesiączka a wraz z nią kolejny cykl. Jeśli natomiast ze współżycia w okresie płodności poczęło się dziecko, to ciałko żółte, nazywane dalej ciałkiem ciążowym, działa przez 15-16 tygodni aż do przejęcia jego funkcji przez łożysko. Tak długo też trwa faza wyższych temperatur (patrz: NPR-Planowanie poczęcia).

Fizjologia cyklu
"Wszystko ma swój czas...
Jest czas pieszczot cielesnych i czas wstrzymywania się od nich"
Księga Koheleta 3, 5b

Każdy człowiek pragnie być w pełni kochany i akceptowany. Oczekując miłości powinien równocześnie starać się z życzliwością odnosić do siebie, własnego ciała a także do swojej płodności. Płodność, bowiem nie jest chorobą, którą należy leczyć, ani złem, które trzeba zwalczać. Jest nieodłączną cechą każdego z nas. By móc być szczęśliwym, w pełni kochać i akceptować siebie, a w małżeństwie także swojego współmałżonka warto więc podjąć wysiłek prowadzący do poznania, zaakceptowania i pokochania płodności.
W życiu kobiety naprzemiennie, zgodnie z prawami fizjologii, przeplatają się okresy płodności i niepłodności. Zdrowy mężczyzna natomiast jest płodny przez cały czas. W związku z tym wspólna płodność małżonków, z którą wiąże się możliwość poczęcia dziecka w akcie małżeńskim, przypada na okres płodności żony. Dlatego prawidłowe rozpoznawanie stanu płodności kobiety umożliwia małżeństwu odpowiedzialne i w pełni ekologiczne planowanie rodziny, wolne od uciekania się do jakichkolwiek środków czy działań zaburzających naturalną płodność lub przebieg współżycia. Daje to obojgu małżonkom wewnętrzną radość i spokój sumienia, wpływa też na pogłębienie wzajemnej miłości oraz szacunku.
Rozpoznawaniu płodności służą metody Naturalnego Planowania Rodziny (NPR). Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca upowszechnienie metod rozpoznawania płodności (fertylity awareness methods), ponieważ są one bezpieczne dla zdrowia, łatwe, bezkonkurencyjnie tanie i nie powodują żadnych szkodliwych skutków ubocznych. Ze względu na swoją dokładność szczególnie przydatne są metody objawowo-termiczne, do których należy prezentowana przez nas metoda austriackiego ginekologa prof. Josefa Rötzera. Wykorzystuje ona aktualną wiedzę medyczną na temat płodności i ciągle się rozwija. Zasadniczo różni się od opartego na wyliczeniach historycznego kalendarzyka małżeńskiego, ponieważ uczy precyzyjnego rozpoznawania płodności na podstawie jej objawów. Stosowanie tej metody pozwala małżonkom świadomie wybrać najlepszy czas na poczęcie dziecka. Wykorzystując znajomość praw rządzących płodnością mogą oni uzyskać nawet 100% skuteczności gdy odkładają poczęcie (współżycie wyłącznie w okresie niepłodności bezwzględnej) lub zwiększyć szansę powodzenia gdy pragną powiększenia rodziny (współżycie w okresie maksymalnej płodności), dotyczy to również par o obniżonej płodności.
Metoda Rötzera może służyć nie tylko planowaniu rodziny. Wszystkim kobietom prowadzącym obserwacje pomaga ona dbać o ich zdrowie. Zapisy w karcie cyklu odzwierciedlają bowiem w sposób ciągły stan zdrowia kobiety i mogą być ˇródłem cennych informacji dla mądrego lekarza.
Metoda Rötzera ma opracowane tryby postępowania we wszystkich sytuacjach, może być z powodzeniem stosowana od dojrzewania do menopauzy:

w cyklach regularnych i nieregularnych, po porodzie, w okresie karmienia piersią i w premenopauzie, po odstawieniu pigułki hormonalnej i po wyjęciu wkładki domacicznej, niezależnie od stanu zdrowia, zawsze - także wtedy, gdy kobieta musi wstawać w nocy do dziecka i gdy pracuje na zmiany.

Metoda Rötzera jest zdrowa, pewna i tania. Ułatwia akceptację płodności. Leczy z lęku przed nieplanowanym poczęciem. Przez wprowadzenie przerw we współżyciu zapobiega znudzeniu i rutynie. Poprawia komunikację między małżonkami i zbliża ich do siebie.

Osoby zainteresowane metodą NPR zapraszam na stronę www.iner.pl Instytut INER prowadzi również zapisy na kurs NPR prowadzone przez instruktorów. Źródło: www.iner.pl

Zdjęcia: Krzysztof Stepniak Ag. Foto "Słoneczna"

Najczęściej zadawane pytania
Poniżej prezentujemy najczęściej zadawane pytania i przedstawiane problemy. Zapraszamy do lektury. Być może znajdziesz tu odpowiedˇ na nurtujące Cię wątpliwości. Jeśli masz jeszcze jakieś pytania dotyczące metody Rötzera, napisz do nas. Czekamy.

Mam fazy śluzu i fazy wyższej temperatury, a nie miesiączkuję. Czy jestem płodna?
Są to tzw. cykle bezmiesiączkowe. Jeżeli występuje co najmniej jedenastodniowa faza wyższej temperatury, to jest możliwość poczęcia dziecka, jak w każdym prawidłowym cyklu.